Nhưng hóa ra lại không phải là thế
Mà là hệ quả của một tinh thần hệ thâm căn cố đế. Thị trường càng lành mạnh thì định hướng càng hiệu quả, và càng đỡ tốn kém (về phí tổn định hướng).
Văn hóa tự chịu trách nhiệm Nhất là đối với một giang san qua khá nhiều cuộc chiến tranh trong quá trình một ngàn năm từ khi có nền độc lập của mình, đúng không ông? Nhưng xét cho cùng, chiến tranh tuy nhiều, nhưng vẫn chỉ là những cái bất thường, còn hòa bình và phát triển mới là cái thường ngày trong quá trình phát triển của một xã hội.
Vai trò lớn nhất của quốc gia, tựu trung lại, là bảo vệ những tài sản của những cá nhân chủ nghĩa đó để họ yên tâm vận hành tài sản đó một cách hiệu quả nhất và sáng tạo ra của nả cho tầng lớp, và một phần được dùng lại làm hoài vận hành cho nhà nước. Nhưng nếu nhìn vào tiến trình lịch sử, thì quả là một phần phong thái kỷ đổi mới mới rồi cũng làm được một việc lớn: đó là rung, là lắc cái cấu trúc "tĩnh" đã hình thành hàng ngàn năm đó, khiến nó phải năng động.
Theo ông nguyên nhân của cách hiểu lệch lạc này là gì? Đây không phải là lỗi cá nhân chủ nghĩa nào cả. PGS-TS Trần Đình Thiên Để khắc phục cái nhận thức lệch lạc này phải làm sao đây? Chuyện này không chỉ một số nhà lãnh đạo hiểu, không chỉ giới lý luận, hay chuyên gia kinh tế hiểu, mà toàn từng lớp phải hiểu kinh tế thị trường thực thụ là gì.
Là tư nhân, cạnh tranh, vị thế, và được bảo đảm bằng luật. Xin cám ơn ông. Đây là cách hiểu định hướng XHCN một cách hợp lý nhất. Nhưng đầu tiên phải made in Vietnam đã, bởi hiện thời thế là đã khó rồi. Và, đặc biệt, không cho cái tự do vô chính phủ nó phá ngang việc thực thi những quyền đó. Đương nhiên những cái đơn lẻ đó cũng chưa đủ chứng tỏ là Việt Nam đã nhập cuộc tốt.
Vai trò của nhà nước pháp quyền là đảm bảo cho những quyền chính đáng đó được thực hành. Bởi chỉ so thể chế tốt, những nhà đầu tư có công nghệ đương đại họ mới vào được.
Mọi luồng gió mới từ bên ngoài vào luôn được đón nhận với một tâm lý cảnh giác cao độ. Nhưng, ít nhất, nó cũng cho thấy nếu thực thụ kiên tâm thì cũng có thể làm được cái gì đó.
Điều then chốt nhất của kinh tế thị trường là chấp nhận những quyền tự do về tài sản, bao gồm quyền tự do sở hữu, quyền tự do kinh dinh. Cách hiểu của mấy chục năm qua đã khiến cho cái định hướng cao đẹp, nhưng rất xa vời kia, đã lấn át cái kinh tế thị trường.
Khi có đổi mới, đó là một cuộc cách mạng thực sự - chuyển sang kinh tế thị trường. Việt Nam hiện thời càng phải làm sao phải càng thúc đẩy cho hệ thống thể chế thị trường phát triển nhanh, bởi đã hội nhập vào cái thị trường thế giới phát triển rất cao rồi. Theo tôi, suy cho cùng là phải suy như vậy, chứ chúng ta hay có lề thói qui lỗi ngắn hạn, qui cho ông nọ, ông kia, hay cho tuổi nọ, thời đoạn kia.
Ví dụ như lực lượng doanh nghiệp, ví dụ như sự vận hành của các thị trường, tỉ dụ như câu chuyện cạnh tranh tự do, bình đẳng. Cái hệ thống thiết chế dựa trên ba nhân vật ấy nó tích đọng lại quá lâu nên phá vỡ nó rất khó.
Từ lập luận nói trên, tôi thấy quyết nghị Đại hội XI, tuy không dùng những từ đạo to búa lớn, nhưng đã tiếp cận được tư duy phát triển đúng. Tại sao Việt Nam chậm tiến? Vấn đề chính của Việt Nam hơn hai chục năm qua là gì? Chúng ta đưa quá ít những nguyên lý cơ bản của kinh tế thị trường vào thực tại, mà quá chú trọng phần quản lý nó theo cách hành chính, vì sợ nó chệch hướng. Nhưng nói chung tập tính, đặc dằn bụng lý cố hữu đó của người Việt, hoàn toàn không còn cân xứng với đề nghị phát triển hiện thời nữa.
Đương nhiên là tự do trong khuôn khổ luật pháp, tự do có điều kiện, chứ không phải tự do vô chính phủ.
Nhưng chúng ta phải nhìn như thế để đánh giá cho nó công bằng hơn, thấy cỗi rễ vấn đề ở chỗ nào mà đổi thay. Còn về mặt xã hội, vai trò của nhà nước là điều tiết làm sao đừng để sự chênh lệch thái quá giữa các cá nhân trong từng lớp, bởi sự chênh lệch thái quá sẽ dẫn đến sự méo mó về tư cách con người, và lớn hơn là bất ổn từng lớp. Xã hội đại đồng đâu phải phát minh của ông Karl Marx, ông Lenin đâu, mà là phát minh của ông Khổng Tử, và những môn đệ của mình.
Chúng ta hay nhắc đến từ công nghệ, phấn đấu có công nghệ đương đại. Một cấu trúc từng lớp mà mỗi người đều có tham dự vào đó, mỗi người đóng một vai trò chức năng khác nhau.
Nghĩa là đừng để cho bọn ăn cắp lợi dụng dạng "tối đen" về luật pháp mà cuỗm những quyền chính đáng đó của cá nhân. Chúng ta cũng nên tự tín rằng hơn một phần tư thế kỷ đổi mới vừa rồi, cũng có những cái chúng ta nhập cuộc với thế giới đâu phải quá chậm.
Huỳnh Phan Mời bạn đọc ghé thăm và đóng góp quan điểm cho trang Fanpage của Tuần Việt Nam. Hơn nữa, cái từng lớp của chúng ta còn dựa trên mô hình của phương Đông, của đồng thuận tầng lớp, và ảnh hưởng nặng nề của Khổng Giáo. Còn chúng ta, trong cùng một khoảng thời gian đó, vẫn loay hoay với việc giải quyết những yếu tố căn bản của kinh tế thị trường" - PGS-TS Trần Đình Thiên.
Do vậy tôi nói việc đổi thay lối tư duy này sẽ thực sự là một cuộc cách mệnh. Đâu cũng vậy thôi, câu chuyện phong trào Phố Wall là vậy đó. Hay Việt Nam sẽ chỉ là người đi hút dầu thô, đào mỏ, hay xúc cát đi bán cho loài người? Và được bao lâu? Ý ông nói là phải có sản phẩm made by Vietnam, chứ không chỉ made in Vietnam? đương nhiên. Tất nhiên ai cũng phải chịu nghĩa vụ trước lịch sử về những quyết định của mình cả.
Nhất là việc cái cấu trúc thể chế đó đã giúp dân tộc này xử lý thành công bao nhiều cuộc chiến tranh.
Thậm chí, người Đài Loan còn tự đặt cho mình một vị thế là thiết kế sản phẩm vi tính cho loài người. Nhưng để bảo đảm điều đó, trước nhất phải có hệ thống thế chế hiện đại, đặc biệt với những nước đi sau.
Nói tóm lại, muốn định hướng thì phải có đối tượng để định hướng trước. Như tôi đã nói, cái định hướng tốt nhất là phải tạo ra cái đối tượng cần định hướng (thị trường), và để cho nó phát triển thường ngày nhất. So với với nhiệm vụ hội nhập của dân tộc Việt Nam bây giờ, chúng ta thấy đổi mới nó tiến chậm.
Ông Adam Smith bảo quốc gia là "gác đêm" cho sở hữu tư nhân là theo cái nghĩa đó. Chính con chip đó đã định vị Đài Loan trong cuộc chơi.
Ông có nhớ trong cuộc hội thảo Hàn - Việt cách đây mấy năm tại trọng tâm Hội nghị Quốc gia, chính (cựu) Tổng thống Hàn Quốc Lee Myung-bak đã nói rằng Việt Nam và Hàn Quốc có cái xuất hành điểm giống nhau là đều đi lên từ đống tro tàn của chiến tranh không? Có. Và điều làm được đó nó giúp chúng ta thoát khỏi cảm giác mặc cảm rằng dân tộc chúng ta không thể khẳng định được gì trước loài người, ngoài việc đánh thắng mấy đế quốc to, trong quá cố.
Nói một cách hình ảnh là không nên quá chú trọng tới việc giáo dục giới tính cho một cô bé con mới 5-6 tuổi, tôi xin lỗi các chuyên gia về giáo dục và đồng đẳng giới , đúng không ạ? Nhưng, theo ông, khoảng thời gian vừa rồi có phải là vẫn chưa đủ dài cho cô bé con đó trở thành một cô gái nở nang, hay theo cách nói của các cụ là "xôi ra xôi, oản ra oản" không? Thời đại này là thời đại của tốc độ, của thay đổi tới chóng mặt.
Tức là phải có thị trường thì mới định hướng XHCN được. Tôi lấy thí dụ cơ cấu công nghiệp, bởi cũng sắp đến năm 2020 rồi, khi Việt Nam phấn đấu đạt mức căn bản là nước công nghiệp, chúng ta định làm cái gì trên thế giới, trong cái chuỗi giá trị của loài người? Tôi nghĩ Việt Nam phải tạo ra một cái riêng.
Nhưng nói một cách cùng tận là suốt mấy ngàn năm phát triển của Việt Nam cái cấu trúc phát triển của ta nó quá bền vững, như chúng ta hay nói là con trâu đi trước cái cày đi sau, và con người đi sau cùng.
Ta hãy so sánh Đài Loan với con chip của PC. Sau khi trả giá đắt, mới nhớ ra. Hay Đặng Thái Sơn, hay Ngô Bảo Châu chả hạn. Đã ngồi trên lưng hổ rồi, không còn cửa tụt xuống đâu, gẫy cổ như chơi.
Hàn Quốc chẳng hạn, cũng trong khoảng thời kì đó, họ đã bước từ cái từng lớp kém phát triển, như chúng ta, sang xã hội phát triển loại cao. Trưng ra Vai trò của quốc gia trong kinh tế thị trường Theo cách giải thích của ông, tôi hoàn toàn cảm thấy dễ hiểu. Bởi sự luôn phải gồng mình lên đương đầu với bao cuộc chiến tranh, nên nó luôn cảnh giác với mọi thế lực từ bên ngoài.
Nghĩa là không chỉ văn hóa biểu đạt bản thân, mà có cả cái văn hóa chịu nghĩa vụ về sự biểu lộ đó? Cũng có thay đổi rồi, nhất là với lớp trẻ, chứ không phải hoàn toàn vẫn như vậy.
Còn chúng ta, trong cùng một khoảng thời kì đó, vẫn loay hoay với việc giải quyết những yếu tố căn bản của kinh tế thị trường. Hơn nữa, hệ thống đó lại thành công trong các công cuộc bảo vệ sơn hà, nên thản nhiên người ta thấy đó là một hệ thống rất tốt. Đó là lý do tại sao doanh nghiệp Việt Nam phát triển hơn 20 năm rồi, nhưng vẫn yếu, và thị trường vẫn kém phát triển.
Ông lý giải thế nào về sự rụt rè, e dè, vừa làm vừa run, nặng về định hướng, hơn là phát triển thị trường? Do thiếu kiên tâm chính trị, hệ thống think-tank có vấn đề, hay do cái mà gần đây người ta hay nói vui là "Việt Nam là nước khó có thể phát triển"? Hoặc giả duyên cớ chính là những nguyên tố tác động từ bên ngoài khiến chúng ta e dè? chả hạn khủng hoảng kinh tế - tài chính, cuối những năm '90 ở châu Á, và lặp lại 10 năm sau trên toàn thế giới? Những điều anh nêu đều có lý cả.
Rất may là gần đây hai khái niệm thị trường và định hướng XHCN đã dần rõ ra, và quốc gia cũng bắt đầu ngộ ra rằng vai trò chính của mình là làm sao giảm thiểu tổn thất thị trường. Chúng ta tưởng chúng ta hiểu, bởi giáo trình Tây có đầy rẫy, đọc là hiểu. Nhưng đây là chuyện cần thiết, và cần thiết.
Bởi tuy là cá thể, nhưng những cá thể đó là dấu hiệu của năng lực Việt Nam. Thị trường là cạnh tranh tự do, càng nhiều cạnh tranh tự do, càng nhiều sở hữu tư nhân hợp pháp, và sự bình đẳng giữa các chủ thể, thì nền kinh tế thị trường càng tốt.
Còn Việt Nam, do mới nhập cuộc, nên chính yếu đi theo người ta, chứ chưa nghĩ đến chuyện nghĩ ra cái gì mới. Cùng một phát xuất điểm như vậy, mà Hàn Quốc đã thành công. Vậy mà sao suốt 25 năm qua tại sao chúng ta lại vật vã, khổ sở đến vậy, và cũng khiến cho giới đầu từ nước ngoài vào Việt Nam luôn băn khoăn, thắc mắc, thậm chí hiềm nghi về khái niệm này, để có những quyết định quan yếu khi bỏ đồng vốn ra? do hóa ra chúng ta chưa hiểu thế nè kinh tế thị trường theo nghĩa tử tế đàng hoàng.
Viễn thông, điện thoại di động, internet, chẳng hạn. Bài học Các nước che chắn, Việt Nam lại. "Cùng một xuất phát điểm như vậy, mà Hàn Quốc đã thành công.
Hay nói một cách nhẹ hơn là phát triển gập ghềnh, không đồng bộ.
No comments:
Post a Comment